Er zijn twee vormen van discriminatie:

• Feitelijke discriminatie: Discriminatie betekent dat er onterecht verschil wordt gemaakt in de behandeling van mensen. In artikel 1 van onze grondwet staat ‘Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.’
• Ervaren discriminatie: Ook al is formeel en juridisch geen sprake van discriminatie, toch kan het voorkomen dat mensen zich gediscrimineerd voelen. Het kan gaan om negatieve bejegening en het ervaren van ongelijke behandeling.

Of iets discriminatie is of niet, is niet altijd zeker. Mensen twijfelen soms of ze wel  gediscrimineerd zijn. Hetzelfde geldt voor de ‘dader’. Ook al heb je niet de intentie om te discrimineren, het kan zijn dat je als docent handelt op basis van onbewuste vooroordelen en stereotypen en daardoor de prestaties van leerlingen beïnvloedt.

Uitsluiting is niet altijd discriminatie

Bij discriminatie wordt verschil gemaakt op basis van kenmerken die er niet toe doen in die specifieke situatie. Wanneer iemand zonder rijbewijs solliciteert naar een baan als chauffeur, dan wordt hij niet aangenomen. Dat is geen discriminatie. Dat is het wel wanneer deze persoon die baan niet krijgt omdat diegene een vrouw is of een bepaalde religie aanhangt.

Gevolgen van discriminatie

Discriminatie kan op lange termijn gevolgen hebben voor de gezondheid en het welzijn van mensen. Het kan zich uiten in pijn, stress, probleemgedrag en mogelijk ziekmelding.  Maar het heeft niet alleen gevolgen voor de gezondheid: hoe meer discriminatie jongeren ervaren (zoals ongelijkwaardige behandeling, weigeren van toegang, afwijzing sollicitatie), hoe lager hun zelfwaardering is en hoe minder ze zich maatschappelijk verbonden voelen met Nederland.

Discriminatie aan de orde stellen is niet makkelijk, wel noodzakelijk. Niet alleen omdat discriminatie verboden is, maar omdat ervaren discriminatie heel ongrijpbaar is. Het kan zorgen voor een onveilige sfeer in de school en invloed hebben op leerresultaten en werkplezier.

Meer lezen

• Kennisplatform Inclusief Samenleven: Publicatie (2019), Wat werkt bij het verminderen van discriminatie.

Situaties waarin discriminerende uitingen of gedrag voorkomen, kunnen onveilig voelen. Toch is het niet altijd nodig om het gevoel van onveiligheid te voorkomen of leerlingen ertegen te beschermen. Kinderen die van jongs af aan leren zich staande te houden in een samenleving die niet altijd rechtvaardig en eerlijk is, hebben een voorsprong.

Gericht op de individuele leerling

Om een student te ondersteunen die discriminatie ervaart, is het belangrijk dat je je student kent en weet welke strategieën hij hanteert bij het omgaan met een onrechtvaardige situatie als discriminatie. Ook kun je inzetten op het vergroten van  weerbaarheid.

Stagediscriminatie

Ook tijdens een stage kan een student discriminatie ervaren. Daarom hebben wij een folder ontwikkeld: In gesprek over stagediscriminatie: een stappenplan voor de mbo-docent (pdf).

Gericht op de klas

• In- en uitsluiting hangen nauw samen met groepsvorming. Discriminatie wordt vaak in verband gebracht met het mechanisme van uitsluiting uit de ‘eigen’ groep. Jij hoort er niet bij! Wanneer dit een collectieve vorm aanneemt, dan komen groepen tegenover elkaar te staan en is er sprake van polarisatie. Soms leidt dit ook tot een verharding in de omgang en in uitspraken. Sommige groepen hebben te maken met hardnekkige negatieve beeldvorming. Die groepen verdienen extra aandacht.
• Ken je studenten en wees geïnteresseerd in wat ze meemaken. Wees sensitief voor reacties en signalen en maak discriminatie bespreekbaar in de les.
• Stimuleer samenwerking en zorg ervoor dat studenten samenwerken in afwisselende groepjes. Wanneer studenten die van elkaar verschillen in sekse, seksuele oriëntatie, afkomst en religie samenwerken aan een gemeenschappelijk doel, dan is dat een effectieve manier om vooroordelen te verminderen.
• Zet in op een gezamenlijke groepsidentiteit: Op deze school of in deze klas hoort iedereen erbij.
• Ga er vanuit dat ieder mens eigen opvattingen heeft en spreek niemand aan op hun sekse, seksuele oriëntatie, religie of afkomst. Het doet er niet toe wat iemand ‘als moslim’, als ‘vrouw’, of als ‘homoseksueel’ vindt. Het doet ertoe wat iemand als individu vindt.

Je kunt je eenzaam voelen bij discriminatie. Zeker als je het hierover wilt hebben – met collega’s of studenten – en je teamgenoten er niet voor open staan. Een gedeelde ambitie, gezamenlijke aanpak en gedragen schoolvisie kunnen dan behulpzaam zijn. Het vergroten van begrip en respect in de school en de samenleving is een gezamenlijke taak. Het vraagt om bewustzijn dat je samen het goede voorbeeld moet geven.

Daarom is het aan te raden als team in gesprek te gaan en vragen te stellen als:

• Is er in onze school sprake van uitsluiting?
• Hoe open en democratisch is onze schoolcultuur?
• Wat speelt er in ons team en bij onze studenten en hoe reageren we daarop?
• Welke vooroordelen hebben wij en hoe voorkomen we dat deze invloed hebben ons handelen?
• Hoe staat het met diversiteit in ons team?
• Bij wie kunnen we terecht wanneer we het zelf niet kunnen oplossen?

Burgerschapsopdracht

Scholen hebben een belangrijke rol bij het bevorderen van integratie en burgerschap.

Veiligheid op school

Maak discriminatie onderdeel van het veiligheidsbeleid van de school. Ter ondersteuning kun je gebruik maken van het digitaal veiligheidsplan van School & Veiligheid.

Het platform Integrale Veiligheid van de MBO Raad beschouwt veiligheid integraal en heeft daarin de pijler ‘een veilig leer- en werkklimaat’ opgenomen. Hier lees je meer: Scholen die lid zijn van het platform delen informatie en delen kennis en ervaringen m.b.t. veiligheidsthema’s.

Vertrouwenspersoon

De vertrouwenspersoon kan een rol vervullen als het gaat om signaleren, voorkomen en omgaan met discriminatie als vorm van ongewenst gedrag. Studenten kunnen hier terecht wanneer ze een discriminerende uitspraak of situatie  willen melden of een klacht willen indienen. Elke klacht of melding is aanleiding om te kijken hoe het beter kan en of het beleid aangepast moet worden.

Lees meer

• MBO Burgerschap

Scholen zijn verplicht discriminatie tegen te gaan. Dit is vastgelegd in de Grondwet.

• Artikel 1 – Gelijke behandeling en discriminatieverbod
• Artikel 6.1 – Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging
• Artikel 23 – Vrijheid van Onderwijs en eerbiediging van godsdienst en levensovertuiging

Daarnaast kennen wij de Algemene Wet Gelijke Behandeling. In deze wet is artikel 1 van de Grondwet nader uitgewerkt.

Vrijheid van onderwijs

Artikel 23 van de Nederlandse Grondwet beschrijft de vrijheid van onderwijs.

• Openbaar onderwijs is vrij toegankelijk en is niet gebaseerd op een godsdienst of een levensovertuiging. Er zijn geen toelatings- of kledingeisen. Scholen kunnen wel eisen dat leerkrachten de bij het openbare karakter behorende neutraliteit uitdragen.
• Bijzonder onderwijs is niet neutraal en gaat niet uit van de overheid. Het is mogelijk dat hier toelatings- of kledingeisen gelden voor leerlingen en personeel, maar deze mogen niet gebaseerd zijn op ras, geslacht, nationaliteit, seksuele oriëntatie, politieke gezindheid of burgerlijke staat.

Tot slot zijn scholen verplicht zorg te dragen voor het welbevinden van leerlingen en personeel. De Wet Veiligheid op school en de Arbowet vormen hiervoor de basis.

Melden van discriminatie

Discriminatie kan gemeld worden bij:

• Klachtencommissie van de school
• Vertrouwensinspecteur van het onderwijs
• College Rechten voor de Mens
• Meldpunt stagediscriminatie SBB
• Antidiscriminatiebureaus in de gemeente
• Meldpunt internet Discriminatie MiND
• Platform Kiesmij

Meer lezen

De Nederlandse Grondwet